Vertigo Tedavisi: Baş Dönmesi, Boyun ve Çene

Vertigo ve Baş Dönmesi Tedavisi: Nedenleri, Boyun, Atlas-Axis ve Çene Eklemi İlişkisi

Vertigo tedavisi, baş dönmesi ve denge problemlerinin altında yatan nedenlerin belirlenmesine göre planlanmalıdır. Vertigo; kişinin kendisinin veya çevresinin dönüyor, hareket ediyor ya da sallanıyor gibi algılanmasıyla ortaya çıkabilen bir denge problemidir.

Bazı kişiler bunu doğrudan dönme hissi olarak tarif ederken, bazı kişilerde dengesizlik, sersemlik, yürürken savrulma veya boşlukta yürüme hissi ön planda olabilir.

Vertigo ve baş dönmesi tedavisi, şikâyetin altında yatan nedene göre planlanmalıdır. İç kulak ve denge sistemi problemlerinin yanı sıra bazı kişilerde boyun bölgesindeki kas-iskelet sistemi sorunları da baş dönmesi ve dengesizlik şikâyetleriyle birlikte bulunabilir.

Özellikle boyun ağrısı, boyun hareket kısıtlılığı, Atlas-Axis bölgesi fonksiyon sorunları, boyun kaslarında yoğun gerginlik, postür bozukluğu veya çene eklemi problemleri eşlik ediyorsa baş-boyun sisteminin de değerlendirilmesi düşünülebilir.

İçindekiler

Vertigo Nedir?
Baş Dönmesi Nedir?
Vertigo ve Baş Dönmesi Aynı Şey midir?
Vertigo Neden Olur?
Vertigo Belirtileri Nelerdir?
Baş Dönmesinde Hangi Bölüme Gidilmelidir?
Vertigo Tedavisi Nasıl Yapılır?
Pozisyonel Vertigo (BPPV) Nedir?
Sağ Taraf Vertigo ve Sağ Tarafa Yatınca Baş Dönmesi
Sol Taraf Vertigo ve Sol Tarafa Yatınca Baş Dönmesi
Boyun Kaynaklı Baş Dönmesi Nedir?
Boyun Kaynaklı Baş Dönmesi Nasıl Anlaşılır?
Atlas (C1) ve Axis (C2) Bölgesi ile Baş Dönmesi
Boyun Kasları Baş Dönmesini Etkileyebilir mi?
Boyun Düzleşmesi ve Baş Dönmesi
Çene Eklemi (TME/TMJ) ve Baş Dönmesi
Diş Sıkma ve Baş Dönmesi Arasındaki İlişki
Baş Dönmesi ve Kulak Çınlaması Birlikte Görülebilir mi?
Baş Dönmesi ve İşitme Kaybı Birlikte Görülebilir mi?
Servikojenik Baş Dönmesi Nedir?
Vertigoda Fizyoterapi ve Vestibüler Rehabilitasyon
Boyun Kaynaklı Baş Dönmesinde Fizyoterapi
Vertigo ve Baş Dönmesinde Manuel Terapinin Yeri
Vertigo Tedavisinde Multidisipliner Yaklaşım

1. Vertigo Nedir?

Vertigo, kişinin kendisinin veya çevresindeki nesnelerin hareket ettiği ya da döndüğü hissine kapılmasıdır.

Vertigo tek başına bir hastalık adı değildir. Farklı hastalık ve durumlarla ilişkili olarak ortaya çıkabilen bir belirtidir.

Bazı kişilerde birkaç saniye sürerken bazılarında daha uzun sürebilir. Baş hareketleri veya yataktaki pozisyon değişiklikleri bazı vertigo türlerinde şikâyeti tetikleyebilir.

2. Baş Dönmesi Nedir?

Baş dönmesi, vertigodan daha geniş bir tanımlamadır.

Kişiler baş dönmesini;

Dönme,
Sersemlik,
Dengesizlik,
Sallanma,
Yürürken savrulma,
Bayılacakmış gibi olma

şeklinde tarif edebilir.

Bu nedenle baş dönmesinin doğru değerlendirilmesi için kişinin yaşadığı hissin ayrıntılı olarak sorgulanması önemlidir.

3. Vertigo ve Baş Dönmesi Aynı Şey midir?

Vertigo, baş dönmesinin belirli bir türüdür. Genellikle kişinin kendisinin veya çevresinin dönmesi şeklinde algılanan hareket yanılsamasını ifade eder.

Ancak her baş dönmesi vertigo değildir.

Tansiyon değişiklikleri, bazı nörolojik problemler, ilaçlar, denge sistemi bozuklukları veya farklı sağlık sorunları baş dönmesi ve dengesizlik oluşturabilir.

Bu nedenle yalnızca vertigo ifadesine odaklanmak yerine altta yatan neden araştırılmalıdır.

4. Vertigo Neden Olur?

Vertigonun birçok farklı nedeni olabilir.

İç kulaktaki denge sistemiyle ilişkili problemler vertigonun sık görülen nedenleri arasındadır.

Bunlardan bazıları:

BPPV (Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo),
Vestibüler nörit,
Meniere hastalığı,
Farklı vestibüler problemlerdir.

Bunun yanında bazı nörolojik, kardiyovasküler veya sistemik durumlar da baş dönmesi oluşturabilir.

Bazı kişilerde ise belirgin boyun ağrısı ve hareket problemiyle birlikte görülen baş dönmesinde servikal bölgenin de değerlendirilmesi gerekebilir.

5. Vertigo Belirtileri Nelerdir?

Vertigo yalnızca dönme hissinden ibaret olmayabilir.

Vertigoyla birlikte şu belirtiler görülebilir:

Çevrenin dönmesi,
Dengesizlik ve savrulma,
Bulantı veya kusma,
Baş hareketlerinde artan baş dönmesi,
Yatakta sağa veya sola dönerken baş dönmesi,
Kulakta dolgunluk,
Kulak çınlaması,
Bazı durumlarda işitme değişiklikleri.

Belirtilerin özellikleri vertigonun altında yatan nedene göre değişebilir.

6. Baş Dönmesinde Hangi Bölüme Gidilmelidir?

Tekrarlayan veya nedeni bilinmeyen baş dönmesinde tıbbi değerlendirme önemlidir.

Şikâyetin özelliklerine göre KBB, nöroloji veya ilgili diğer tıbbi branşların değerlendirmesi gerekebilir.

Özellikle baş dönmesine;

Konuşma bozukluğu,
Yüz veya vücudun bir tarafında güçsüzlük ya da uyuşma,
Çift görme,
Bilinç değişikliği,
Yeni ve şiddetli baş ağrısı,
Yürümede ciddi bozulma

eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

7. Vertigo Tedavisi Nasıl Yapılır?

Vertigo tedavisi, vertigonun altında yatan nedene göre değişir.

Örneğin pozisyonel vertigoda uygun değerlendirme sonrasında belirli repozisyon manevraları kullanılabilirken, farklı vestibüler veya nörolojik nedenlerde tedavi tamamen farklı olabilir.

Bazı hastalarda vestibüler rehabilitasyon ve denge egzersizlerinden yararlanılabilir.

Bu nedenle bütün vertigo hastalarına aynı uygulamanın yapılması doğru değildir.

8. Pozisyonel Vertigo (BPPV) Nedir?

Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo (BPPV), belirli baş hareketleri ve pozisyon değişiklikleriyle tetiklenebilen, sık karşılaşılan periferik vertigo nedenlerinden biridir.

Özellikle;

Yatakta sağa veya sola dönerken,
Yatarken veya yataktan kalkarken,
Yukarı doğru bakarken,
Aşağı doğru eğilirken

kısa süreli ve yoğun dönme hissi ortaya çıkabilir.

BPPV değerlendirmesinde hangi kulağın ve hangi kanalın etkilendiğinin belirlenmesi önemlidir.

Uygun klinik testlerin ardından etkilenen kanala göre repozisyon manevraları planlanabilir.

9. Sağ Taraf Vertigo ve Sağ Tarafa Yatınca Baş Dönmesi

Hastaların sık kullandığı ifadelerden biri “sağ taraf vertigo” veya “sağ kulak vertigosu” şeklindedir.

Özellikle yatakta sağ tarafa dönerken veya sağ tarafa yatınca baş dönmesi ortaya çıkması, pozisyonel vertigo açısından değerlendirilmesi gereken bir bulgu olabilir.

Bununla birlikte yalnızca sağ tarafa yatınca baş dönmesi yaşanması, problemin kesin olarak sağ kulaktan kaynaklandığını göstermez.

Hangi tarafın ve hangi yarım daire kanalının etkilendiğini belirlemek için uygun pozisyonel testlerin yapılması gerekir.

Sağ taraf baş dönmesine aynı zamanda boyun ağrısı, boyun hareketlerinde kısıtlılık veya yoğun kas gerginliği eşlik ediyorsa servikal bölge de ayrıca değerlendirilebilir.

10. Sol Taraf Vertigo ve Sol Tarafa Yatınca Baş Dönmesi

“Sol taraf vertigo”, “sol kulak vertigosu” veya “sol tarafa yatınca baş dönmesi” hastalar tarafından sık kullanılan tanımlamalardır.

Özellikle yatakta sol tarafa dönüldüğünde aniden çevrenin dönmesi veya yoğun baş dönmesi ortaya çıkıyorsa pozisyonel vertigo açısından değerlendirme gerekebilir.

Ancak yalnızca sol tarafa yatınca baş dönmesi olması problemin kesin olarak sol iç kulaktan kaynaklandığını göstermez.

Pozisyonel testlerle baş dönmesinin hangi hareketle ortaya çıktığı, göz hareketleri ve olası etkilenen kanal değerlendirilmelidir.

Sol tarafa dönmekle birlikte belirgin boyun ağrısı veya hareket kısıtlılığı bulunuyorsa boyun bölgesindeki kas-iskelet sistemi faktörleri de ayrıca incelenebilir.

11. Boyun Kaynaklı Baş Dönmesi Nedir?

Boyun ağrısı ve servikal bölge problemleriyle ilişkili olduğu düşünülen baş dönmesi, literatürde sıklıkla servikojenik baş dönmesi olarak adlandırılır.

Bu kişilerde baş dönmesine;

Boyun ağrısı,
Ense gerginliği,
Hareket kısıtlılığı,
Belirli boyun hareketleriyle değişen şikâyetler

eşlik edebilir.

Ancak boyun kaynaklı baş dönmesi değerlendirilirken öncelikle vestibüler, nörolojik ve diğer olası nedenlerin göz önünde bulundurulması önemlidir.

12. Boyun Kaynaklı Baş Dönmesi Nasıl Anlaşılır?

Baş dönmesiyle birlikte;

Boyun ağrısı,
Ense bölgesinde yoğun gerginlik,
Boyun hareketlerinde kısıtlılık,
Uzun süre masa başında kalınca artan yakınmalar,
Belirli boyun hareketleriyle değişen dengesizlik,
Baş-boyun postüründe bozulma

bulunması durumunda servikal bölgenin değerlendirilmesi düşünülebilir.

Ancak bu belirtiler tek başına baş dönmesinin kesin olarak boyundan kaynaklandığını göstermez.

13. Atlas (C1) ve Axis (C2) Bölgesi ile Baş Dönmesi

Atlas (C1) ve Axis (C2), boyun omurgasının en üst bölümünü oluşturan ve baş hareketlerinde önemli rol oynayan omurlardır.

Üst servikal bölgedeki eklem ve kaslardan gelen duyusal bilgiler, başın konumu ve hareketlerinin algılanmasına katkıda bulunur.

Boyun ağrısı ve hareket kısıtlılığıyla birlikte dengesizlik yaşayan kişilerde Atlas-Axis bölgesi, üst servikal eklemler ve çevredeki kasların fonksiyonları değerlendirilebilir.

Ancak Atlas veya Axis’teki bir mekanik problemin bütün vertigo vakalarının nedeni olduğu ya da Atlas uygulamalarının tüm vertigo türlerini tedavi ettiği söylenemez.

14. Boyun Kasları Baş Dönmesini Etkileyebilir mi?

Boyun kasları, başın hareket ettirilmesinin yanı sıra baş ve boynun konumu hakkında sinir sistemine duyusal bilgi sağlar.

Uzun süreli kas gerginliği, boyun ağrısı ve servikal hareket problemlerinin bulunduğu bazı kişilerde baş dönmesi veya dengesizlik şikâyetleri de görülebilir.

Özellikle baş dönmesiyle birlikte;

Ense sertliği,
Boyun kaslarında hassasiyet,
Hareket kısıtlılığı

bulunuyorsa boyun kaslarının fonksiyonel değerlendirmesi yapılabilir.

15. Boyun Düzleşmesi ve Baş Dönmesi

Boyun düzleşmesi, görüntüleme yöntemlerinde sık karşılaşılabilen bir bulgudur.

Ancak yalnızca MR veya röntgende boyun düzleşmesi görülmesi, kişinin baş dönmesinin kesin olarak boyundan kaynaklandığını göstermez.

Kişinin görüntüleme bulguları;

Boyun hareketleri,
Kas fonksiyonları,
Ağrı,
Postür,
Baş dönmesinin özellikleri

ile birlikte değerlendirilmelidir.

16. Çene Eklemi (TME/TMJ) ve Baş Dönmesi

Çene eklemi yani temporomandibular eklem (TME/TMJ), baş-boyun sisteminin bir parçasıdır.

Çene eklemi problemlerine;

Çene ağrısı,
Klik sesi,
Çiğneme sırasında rahatsızlık,
Diş sıkma,
Yüz ve şakak kaslarında gerginlik

eşlik edebilir.

Baş dönmesi bulunan kişide belirgin çene eklemi şikâyetleri de varsa çene fonksiyonlarının değerlendirmeye dahil edilmesi düşünülebilir.

17. Diş Sıkma ve Baş Dönmesi Arasındaki İlişki

Diş sıkma veya diş gıcırdatma, çene ve şakak kaslarında aşırı yüklenmeye neden olabilir.

Özellikle diş sıkmayla beraber;

Çene ağrısı,
Baş ağrısı,
Boyun gerginliği,
Kulak çevresinde rahatsızlık

bulunan kişilerde çene-boyun sisteminin birlikte değerlendirilmesi yararlı olabilir.

Gerektiğinde diş hekimi ve fizyoterapi değerlendirmeleri birlikte planlanabilir.

18. Baş Dönmesi ve Kulak Çınlaması Birlikte Görülebilir mi?

Baş dönmesi ve kulak çınlaması (tinnitus) birlikte görülebilir.

Özellikle iç kulak ve vestibüler sistemle ilişkili bazı problemlerde tinnitus, kulakta dolgunluk hissi ve baş dönmesi aynı dönemde ortaya çıkabilir.

Bu nedenle baş dönmesine kulak çınlaması eşlik ediyorsa KBB değerlendirmesi yapılması önemlidir.

19. Baş Dönmesi ve İşitme Kaybı Birlikte Görülebilir mi?

Bazı iç kulak hastalıklarında baş dönmesi, işitme kaybı, kulak çınlaması ve kulakta dolgunluk hissi birlikte görülebilir.

Bu nedenle vertigoya yeni başlayan veya değişken işitme kaybının eşlik etmesi durumunda kulak ve işitme sisteminin değerlendirilmesi gerekir.

20. Servikojenik Baş Dönmesi Nedir?

Servikojenik baş dönmesi, boyun ağrısı ve servikal fonksiyon bozukluklarıyla ilişkili olduğu düşünülen bir baş dönmesi veya dengesizlik tablosudur.

Kişiler çoğu zaman klasik anlamda odanın dönmesinden ziyade;

Dengesizlik,
Sersemlik,
Başın konumuyla ilişkili rahatsızlık hissi

tarif edebilir.

Servikojenik baş dönmesi için tek başına kesin tanı koyduran bir test bulunmadığından diğer baş dönmesi nedenlerinin değerlendirilmesi önemlidir.

21. Vertigoda Fizyoterapi ve Vestibüler Rehabilitasyon

Vestibüler rehabilitasyon, uygun hastalarda denge sisteminin adaptasyonunu ve kişinin günlük yaşam aktivitelerine dönüşünü desteklemeyi amaçlayan kişiye özel bir rehabilitasyon yaklaşımıdır.

Program içerisinde kişinin durumuna göre;

Denge egzersizleri,
Bakış stabilizasyon egzersizleri,
Hareket toleransını geliştirmeye yönelik çalışmalar,
Fonksiyonel egzersizler

bulunabilir.

BPPV gibi belirli durumlarda ise uygun pozisyonel testlerin ardından repozisyon manevraları uygulanabilir.

22. Boyun Kaynaklı Baş Dönmesinde Fizyoterapi

Baş dönmesine belirgin boyun ağrısı ve servikal fonksiyon problemi eşlik eden uygun kişilerde fizyoterapi değerlendirmesi yapılabilir.

Değerlendirme kapsamında;

Boyun hareket açıklığı,
Atlas-Axis ve üst servikal bölge,
Boyun ve ense kasları,
Baş-boyun postürü,
Denge sistemi,
Göz ve baş hareketleri,
Çene eklemi fonksiyonları

incelenebilir.

Amaç kişinin baş dönmesini tek bir yapıya bağlamak yerine, şikâyetle ilişkili olabilecek değiştirilebilir faktörleri belirlemektir.

23. Vertigo ve Baş Dönmesinde Manuel Terapinin Yeri

Manuel terapi veya Atlas-Axis terapi bütün vertigo türlerinin doğrudan tedavisi değildir.

Ancak uygun değerlendirmeler yapıldıktan sonra boyun ağrısı ve servikal kas-iskelet sistemi problemleri bulunan kişilerde;

Manuel terapi,
Atlas-Axis terapi,
Mobilizasyon,
Kaslara yönelik uygulamalar,
Postür çalışmaları,
Egzersizler

fizyoterapi programının bir parçası olabilir.

Uygulamalar kişinin klinik bulgularına ve güvenlik değerlendirmesine göre planlanmalıdır.

24. Vertigo Tedavisinde Multidisipliner Yaklaşım

Vertigo ve baş dönmesi çok farklı nedenlerden kaynaklanabileceği için doğru değerlendirme önemlidir.

Kişinin durumuna göre;

KBB,
Nöroloji,
Odyoloji,
Fizyoterapi

gibi farklı disiplinlerin değerlendirmelerine ihtiyaç duyulabilir.

Baş dönmesine boyun ağrısı, Atlas-Axis bölgesinde hareket problemi, boyun kaslarında gerginlik, postür bozukluğu veya çene eklemi problemi eşlik ediyorsa kas-iskelet sistemi değerlendirmesi de sürece dahil edilebilir.

Fizyoterapist Mücahit İlhan

Vertigo ve baş dönmesi şikâyetlerinde öncelikle problemin kaynağının belirlenmesi önemlidir.

Uygun tıbbi değerlendirmelerin ardından vertigo tedavisi planlanırken kişide boyun ve denge sistemiyle ilişkili fonksiyonel problemler bulunuyorsa; denge sistemi, boyun omurgası, Atlas-Axis bölgesi, boyun kasları, postür ve çene eklemi bütüncül olarak değerlendirilebilir.

Bir sonraki yazımızı okuabilirsiniz.

İletişim: 0506 598 0833

Bilgilendirme Notu

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

Bu internet sitesinde yer alan metinler, makaleler, görseller ve diğer özgün içeriklerin izinsiz olarak kopyalanması, çoğaltılması, değiştirilmesi, yeniden yayımlanması veya başka internet siteleri ve dijital platformlarda kullanılması yasaktır. İçeriklerin tamamının veya bir bölümünün kullanımı için önceden yazılı izin alınması gerekmektedir.

Blog